Με τον μετεωρολογικό ορισμό καύσωνας θεωρείται η άνοδος της εξωτερικής θερμοκρασίας (θερμοκρασίας περιβάλλοντος) σε μέγιστη τιμή ≥ 39oC με ελάχιστη τιμή ≥ 20οC ενώ συνήθως επικρατεί άπνοια.
Η συνολική διάρκεια αύξησης της θερμοκρασίας διαρκεί συνήθως 3 (τρία) 24ωρα (3 ημέρες).
Παράγοντες οι οποίοι επιδεινώνουν τον καύσωνα είναι : α) η υψηλή υγρασία του περιβάλλοντος, β) η συνυπάρχουσα μόλυνση ατμόσφαιρας και γ) η παρουσία ατμοσφαιρικών ρύπων και χημικών ουσιών, επιτείνει τον καύσωνα.
Έτσι, Η μόλυνση της ατμόσφαιρας :
α) με διοξείδιο του θείου και σωματίδια σκόνης δημιουργεί ΘΕΙΪΚΑ ΑΛΑΤΑ που περιέχονται στην ΟΞΙΝΗ ΒΡΟΧΗ.
β) Οξείδια αζώτου σε συνδυασμό με τα παράγωγα εξάτμισης αυτοκινήτων και την ηλιακή ακτινοβολία συντελούν στην παραγωγή ΟΖΟΝΤΟΣ.
Η δεκαετία του 80 υπήρξε ορόσημο για την «θλιβερή γνωριμία» της θερμοπληξίας στη χώρα μας με τίμημα 3.000 νεκρούς μόνο στην Αθήνα.
Το 2014 κατά μετεωρολογικές εκτιμήσεις μπορεί να αποδεικτεί η οποιό ζεστή χρονιά στην ιστορία της Γης.
Επειδή το φαινόμενο «Ελ Νίνιο» φαίνεται να απελευθερώει μεγάλες ποσότητες θερμότητας στην ατμόσφαιρα της Γής. Έτσι πιθανότητες 75% υπάρχουν να συμβεί η πρόβλεψη αυτή και λόγω των κλιματικών αλλαγών το 2014 αναμένεται να είναι ένα από το θερμότερα μέχρι τώρα έτη.
Ελ Νίνιο : Ισπανικά σημαίνει αγοράκι και η ονομασία δόθηκε από ΝΑ ψαράδες που περιοδικά έβλεπαν θέρμανση του ωκεανού την εποχή των Χριστουγέννων.
Αντίθετο του «Ελ Νίνια» που σημαίνει «κοριτσάκι» έχει οριστεί, ονομαστεί όταν τα νερά του Ειρηνικού στο ύψος του Ισημερινού εμφανίζεται ασυνήθιστα κρύα.
«ΕΛ ΝΙΝΙΟ» : Φαινόμενο που λαμβάνει, όταν θερμό νερό μετακινείται μαζικά από τα βάθη του ειρηνικού ωκεανού προς τα πάνω και εξαπλώνεται κατά μήκος του Ισημερινού προς δυτικές ακτές Β. και Ν. Αμερικής, φέρνοντας μαζί τους μεγάλες βροχές και πλημμύρες ενώ «πυροδοτεί» παράλληλα ξηρασίες και πυρκαγιές στην Αυστραλία και Ινδονησία.
Τα τελευταία 50 χρόνια η αύξηση της θερμοκρασίας που παρατηρείται στα μεγάλα αστικά κέντρα δεν οφείλεται μόνο στο γεγονός ότι έχουμε υψηλές μέγιστες θερμοκρασίες αλλά κυρίως ότι η άνοδος θερμοκρασίας κατά την νύχτα δεν μειώνεται λόγο των κτιρίων, τα οποία εκπέμπουν τεράστια ποσά θερμότητας «φαινόμενο της θερμικής νησίδας» που συμβάλει διαχρονικά με μέση τιμή θερμοκρασιών π.χ. η 7η Ιουλίου έτους 1988 εμφάνισε θερμοκρασία 45οC!!! σε Λάρισα και Αθήνα.
Το φαινόμενο της «Θερμικής Νησίδας» απασχολεί τους επιστήμονες από τα μέσα του περασμένου αιώνα.
Στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία έγινε αντιληπτό και εφαρμόσιμο λόγω της αυξημένης οικοδομικής δραστηριότητας στα μεγάλα αστικά κέντρα και όχι μόνον με την ανέγερση εχθρικών προς το περιβάλλον κτιρίων!!!
Τα παραπάνω αναφέρονται κυρίως στα καινούργια μοντέλα (μοντέρνα γυάλινα) που έχουν μεγάλο συντελεστή θερμοχωρητικότητας, τα οποία λειτουργούν σαν θερμοσυσσωρευτές (δηλ. συσσωρεύουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας θερμότητα και την αποβάλλουν τη νύχτα).
Έτσι στα αστικά κέντρα οι μέρες γίνονται ολοένα πιο ζεστές και οι νύκτες πιο αποπνιχτικές, σε συνδυασμό με υγρασία και αυξημένη ρύπανση η ζωή των ανθρώπων των πόλεων γίνεται ΑΦΟΡΗΤΗ!!!
Στις συνθήκες καύσωνα το θερμορυθμιστικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού αποσυντονίζεται.
Το σώμα δεν μπορεί να αποβάλει με τον ιδρώτα θερμότητα (άπνοια και υψηλή υγρασία παρεμποδίζουν την εξάτμιση).
Έτσι η θερμοκρασία του σώματος συνεχώς αυξάνεται και μπορεί να εκδηλωθούν ΚΡΑΜΠΕΣ – ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ – ΘΕΡΜΟΠΛΗΞΙΑ.
| ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ | ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ – ΜΕΤΡΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ | |
|---|---|---|
| ΚΡΑΜΠΕΣΤΟΥΚΑΥΣΩΝΑ | Πόνοι μυώνΣπασμοί κοιλιάς – χεριών – ποδιών | Διακοπή κάθε φυσικής δραστηριότηταςΠαραμονή σε δροσερά μέρηΠόση άφθονων υγρών-νερούΞεκούραση αρκετές ώρες πριν επιστρέψετε στην ασχολία σαςΕπικοινωνία με ιατρική ομάδα αν οι κράμπες επιμένουν |
| ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ ΛΟΓΩΚΑΥΣΩΝΑ | Χλωμό, ιδρωμένο δέρμαΤαχυκαρδίαΚράμπες μυώνΖάλη, εμετοί, λιποθυμία | Τοποθέτηση του ατόμου σε δροσερό περιβάλλον (κλιματιζόμενο αν υπάρχει) Ελευθερώστε τον κορμό του από τα ρούχα τουΕπιθέματα, μπάνιο με δροσερό νερόΑνάγκη ιατρικής συμβουλής |
| ΘΕΡΜΟΠΛΗΞΙΑ | Στεγνή αφυδατωμένη επιδερμίδαΔιαγνωστική σύγχυση Λιποθυμία και όλα τα συμπτώματα της εξάντλησης από καύσωνα | Κλήση ασθενοφόρουΤοποθέτηση ατόμου σε δροσερό μέρος – ξαπλώστε τον!!!Αφαίρεση ενδυμάτωνΕφύγρανση επιδερμίδαςΑν το άτομο έχει τις αισθήσεις του χορήγηση υγρών – νερούΑν δεν έχει τις αισθήσεις του, η τοποθέτηση σε πλάγια – ανάσκελα θέση με το κεφάλι προς τα κάτω (αποφυγή επί εμετών εισρόφηση) |
Οι διάφορες υπηρεσίες και τα Νοσοκομεία βρίσκονται σε πλήρη επιφυλακή κατά τις ημέρες του καύσωνα με διαρκεί επικοινωνιακή ενημέρωση (Δελτία τύπου – εφημερίδες – τηλεόραση).
Η έκδοση και ανακοίνωση Προειδοποιητικής Ανακοίνωσης Ζέστης σημαίνει ότι οι γενικές συνθήκες που προκαλούνται από την θερμοκρασία – είναι τέτοιες ώστε η πιθανότητα να σημειωθούν επιπλέον θάνατοι από αυτούς που συμβαίνουν συνήθως την ίδια εποχή του χρόνου αυξάνεται στατιστικά πάνω από το 65%.
Η προειδοποιητική ανακοίνωση καύσωνα σημαίνει ότι οι συνθήκες οι οποίες προκαλούνται από τον καύσωνα μπορεί να προκαλέσουν επιπλέον θανάτους σε ποσοστά πάνω του 90%.
ΟΜΑΔΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΑΥΣΩΝΑ
- Άτομα ηλικίας > 65 ετών (ιδιαίτερα αυτοί που ζουν μόνοι τους).
- Άτομα με ασθένειες όπως Σακχαρ. Διαβήτη, Ινοκυστική νόσο, θυρεοειδοπάθειες, Αναπνευστικά προβλήματα, Καρδιακά προβλήματα, Νεφρική ανεπάρκεια, Διανοητικά νοσήματα.
- Άτομα με χρήση αλκοόλης – άτομα κλινήρη (π.χ. τετραπληγικοί).
- Άτομα υπέρβαρα, παχύσαρκα.
- Έγκυες γυναίκες (περίοδος θηλασμού).
- Βρέφη, παιδιά μέχρι 4 ετών (η επιφάνεια του σώματος τους > όγκου, ιδρώνουν λιγότερο, θερμότητα του μεταβολισμού τους είναι μεγαλύτερη > ενηλίκων, εύκολη αφυδάτωση.
Ο καύσωνας αποτελεί μία περίοδο ασυνήθιστου και δυσάρεστου καιρού που επηρεάζει τις συνολικές δραστηριότητες (εργασιακές, κοινωνικές) κάθε ατόμου.
Ο καύσωνας μπορεί να χειροτερέψει προϋπάρχοντα νοσήματα όπως και να προκαλέσει παθήσεις που μπορεί να αποβούν μοιραίες για το άτομο που δεν θα αντιμετωπίσει οργανωμένα και σωστά τον «καύσωνα» με προετοιμασίες, προληπτικά μέτρα, όπως :
- Έλεγχος λειτουργίας ανεμιστήρων – κλιματιστικού μηχανήματος.
- Διατήρηση σε κατάλληλη θερμοκρασία των φαρμάκων που χορηγούνται ήδη – προσαρμογή της δοσολογίας τους!!!
- Δημιουργία δροσερής ατμόσφαιρας στο σπίτι (κάλυψη βεραντών με αντηλιακές τέντες – δημιουργία ανανέωσης δροσερού αέρα στα υπνοδωμάτια).
- Προμήθεια μερικών βασικών τροφίμων, νερού, φαρμάκων, ώστε να μη χρειασθεί η έξοδος στον καύσωνα.
- Αντιμετωπίστε μελλοντική διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος (προμήθεια φακού με μπαταρίες – έλεγχος μπαταρίας κινητού τηλεφώνου – προμήθεια ραδιόφωνου που εργάζεται με μπαταρίες – προμήθεια σφυρίχτρας).
Κατηγορίες φαρμάκων επηρεάζονται από τον καύσωνα (βλέπε πίνακα 1).
ΠΙΝΑΚΑΣ 1
| ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ | ΑλλοπεριδίνηΧλωροπρομαζίνη* (Thorazine, LargactiL)Θειοριδαζίνη* (Melleril)Περφεναζίνη* Φλουφεναζίνη*Θειοθιξίνη*Τριφλονοπεραζίνη (Stelazine)Προχλωπεραζίνη Χαλοπριδίλη Κλοζαπίνη Ρισπεριδόνη Λοξαιτίνη Φλουστιριλένη Προμαζίνη (Sparine)Ολανζαπίνη Φλουπενθιξόλη (Fluanxol)Ζουκλοπενθιξόλη (Clopixol)Ρεζερπίνη (Serpasil – Serpalan)ΛΙΘΙΟ : Η έντονη εφίδρωση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να μεταβάλει τα επίπεδα του λιθίου στο αίμα με αποτέλεσμα υψηλότερη συγκέντρωση αυτού. |
| ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ | Βενζοδιαζεπίνες (Xanax – Mogadon – Lexotanil) |
| ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ PARKINSON | Βενζοτροπίνη Βιπεριδίνη (akineton)Εθειοπρομαζίνη ΠροκυκλιδίνηΤριεξιφαινοδίλη (artane)Λεβοντόπα (Dopar)Σελεγιλίνες Αμανταδίνη (Symmetrel) |
| ΑΝΤΙΚΑΤΑΘΛΗΠΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ | ΑμιτριπτιλίνηDoxepine (Sinequan)Κλομιπραμίνη (Anaframil)ΠροτριπουλίνηΙμιπραμίνη (Iofranil)Δεσιπραμίνη |
| ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ | Νορτριπουλίνη |
| ΑΝΤΙΔΙΑΡΡΟΪΚΑ ΧΑΠΙΑ | |
| ΑΝΤΙΣΤΑΜΙΝΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ |
Τα με * σημειούμενα φάρμακα μπορεί να :
Αυξήσουν την πιθανότητα εγκαυμάτων στο δέρμα. Ο κατάλογος των φαρμάκων αυτών είναι μεγάλος. Σε περιόδους καύσωνα συμβουλευτείτε τον γιατρό σας για τις παρενέργειες αυτές.
Οι καθημερινές δόσεις ορισμένων φαρμάκων, όπως : α) ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ, β) Β΄-ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΕΣ, γ) ΔΑΚΤΥΛΙΤΙΔΑ, δ) ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ, ε) ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΗ ΑΔΕΝΑ (θυροξίνη – ιμιδαζόλη), πρέπει να προσαρμόζονται στην περίοδο καύσωνα. Ο ΘΕΡΑΠΩΝ ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΙΟ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΔΟΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙ ΚΑΥΣΩΝΑΣ.
Οι εμπορικές ονομασίες αλλάζουν όνομα από χώρα σε χώρα. Καλό θα είναι οι ασθενείς να γνωρίζουν την μητρική ουσία του φαρμάκου που παίρνουν π.χ. Stedon είναι Βενζοδιαζεπίνη.
Dr. ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗΣ